Jednak ok. 100000 łat temu dominującą w Europie i zachodniej Azji formą Homo sapiens był neandertalczyk. Pojemność czaszki osiągnęła u niego 1500 cnf, ale jego przy-slosowane do chłodu ciało było niezwykle masywne, stąd też proporcje mózgu i wagi ciała były inne niż w przypadku współczesnego człowieka. W niektórych osadach /najdują się miejsca pochówku, gdzie s/kielety ludzkie leżą z resztkami zwierząt i narzędziami kamiennymi. Ówcześni ludzie polowali w gromadzie. Istnieją przypuszczenia, że mogli się już posługiwać jakąś prymitywną mową. Najwcześniejsze istoty podobne pod względem anatomicznym do człowieka współczesnego (Homo sapiens sapiens) pochodzą sprzed 100000 lat z południowej i wschodniej Afryki. Współegzystowały one z człowiekiem neandertalskim przez setki tysięcy lat, aby ostatecznie uzyskać nad nim przewagę. Homo sapiens sapiens dotarł leż do innych części świata, wprowadzając złożone narzędzia. Wykorzystywał q nich kamień jako ostrze i lączył go z elementami drewnianymi tworząc dzidy" i strzały do łuku, co pozwalało mu zabijać zwierzęta. Dało to grupom ludzkim możliwość skuteczniejszego polowania, ponieważ posuwały się one za stadami zwierząt zgodnie z ich corocznymi wędrówkami, a może nawet ułatwiło oswoić konie i renifery. Około 30000 lat p.n.e. spośród wielu gatunków człowiekowalych pozostał już tylko jeden - Homo sapiens sapiens.